Luchtmeetnet

Deze website is een initiatief van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid (RIVM), GGD Amsterdam, DCMR Milieudienst Rijnmond, Provincie Limburg, Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA) en Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB). De website toont de ongevalideerde* gemeten luchtkwaliteit op meetpunten in Nederland.

Beschikbare menu-opties op de website zijn:
  • Stations: Luchtmeetpunten in Nederland op een kaart
  • Tabel: Tabelweergave van gemeten luchtkwaliteit per meetpunt
  • Kaart: Weergave van berekende luchtkwaliteit op een kaart
  • Uitleg: Uitleg over gebruikte termen op deze website
  • Download: Mogelijkheid tot het downloaden van jaarverslagen en meetdata
  • Info: Informatie over luchtkwaliteit
  • Contact: Contactinformatie
*) Luchtkwaliteit wordt continu gemeten en de resultaten zijn direct via deze website, APP en Teletekst beschikbaar. Vooral tijdens periodes met verhoogde concentraties is snelle beschikbaarheid belangrijk. De meetresultaten worden ook gebruikt voor het toetsen aan normen en het vaststellen van trends in de concentraties. Dan is het cruciaal dat de meetgegevens van hoge kwaliteit zijn. Goede controle van de meetgegevens kan hierbij helpen; dit wordt validatie genoemd. Door de controle kan het voorkomen dat resultaten die actueel gepubliceerd zijn, worden afgekeurd of gecorrigeerd. Data die beschikbaar is onder download is gevalideerde data.

Kleuren en legenda

  •  GOED; u hoeft uw gebruikelijke activiteiten niet aan te passen
  • MATIG; u hoeft uw gebruikelijke activiteiten niet aan te passen. Bent u gevoelig voor luchtverontreiniging? Overweeg dan lichamelijke inspanning te verminderen.
  •  ONVOLDOENDE; overweeg lichamelijke inspanning te verminderen. Bent u gevoelig voor luchtverontreiniging? Verminder lichamelijke inspanning. Overleg eventueel met uw arts over aangepaste medicatie.
  •  SLECHT; doe rustig aan; verminder lichamelijke inspanning. Bent u gevoelig voor luchtverontreiniging? Verminder lichamelijke inspanning. Overleg eventueel met uw arts over aangepaste medicatie.
  • ZEER SLECHT; er geldt een smogalarm. Doe rustig aan, vermijd lichamelijke inspanning. Bent u gevoelig voor luchtverontreiniging? Overleg eventueel met uw arts over aangepaste medicatie.

Luchtkwaliteitsindex

De index vat gegevens samen over de luchtkwaliteit. Zowel de gemeten als berekende luchtkwaliteit wordt ingedeeld in vijf klassen van goed tot zeer slecht. Per stof wordt een concentratie omgezet tot een getal van 1 (weinig luchtverontreiniging) tot 11 (veel luchtverontreiniging). De stof met het hoogste indexgetal bepaalt de totale luchtkwaliteitsindex. Als alle stoffen hetzelfde indexgetal hebben dan wordt de totale index één punt hoger.

Deze index is gemaakt op basis van wetenschappelijke studies naar de gezondheidseffecten van luchtverontreiniging. Uit deze studies is af te leiden bij welke concentraties een bepaald percentage van de bevolking er last van kan krijgen. De concentraties van de afzonderlijke stoffen zijn dusdanig ingedeeld in klassen, dat ze bij dezelfde waarde van de index effecten van een vergelijkbare ernst veroorzaken.

Meer informatie over de index kun u na lezen in het RIVM rapport over de luchtkwaliteitsindex.

Het longfonds, IRAS en Milieudefensie hebben meegewerkt aan de handelingsadviezen in de app en de luchtkwaliteitsindex.


Stikstofdioxide (NO2)

De hoogste concentraties stikstofdioxide (NO2) komen voor tijdens de ochtend- en avondspits. Deze stof komt vrij door het (weg)verkeer, energieproductie en industrie. Daarnaast ontstaat NO2 uit een reactie tussen stikstofmonoxide en ozon. Het weer en de verkeersdrukte hebben grote invloed op de concentratie. De wettelijke norm is een jaargemiddelde van 40 (μg/m3)

Stikstofmonoxide (NO)

De concentratie stikstofmonoxide (NO) is rond de ochtend- en avondspits hoger. Deze stof komt vrij bij het verbranden van brandstof door auto's, cv-installaties, de industrie en elektriciteitscentrales. Eenmaal in de lucht vindt er een chemisch proces plaats. stikstofmonoxide wordt dan omgezet in stikstofdioxide. Voor stikstofmonoxide bestaan geen wettelijke normen.

Ozon (O3)

Ozon wordt niet rechtstreeks uitgestoten, maar wordt gevormd uit stikstofoxiden, vluchtige organische stoffen en koolmonoxide. De concentratie ozon (O3) is vooral afhankelijk van het weer. In heel Europa wordt de bevolking gewaarschuwd bij ozonconcentraties boven 180 (μg/m3). Een concentratie van 240 (μg/m3) is de Europese alarmdrempel.

Fijn stof (PM10)

De dagelijkse concentratie fijn stof (PM10) is afhankelijk van het weer. In de steden zijn de concentraties overdag gemiddeld iets hoger dan ’s nachts, vooral door de verkeersbijdrage. PM10 is een verzamelnaam voor zwevende, inhaleerbare deeltjes met een maximale doorsnede van 0,01 milimeter. De wettelijke norm is een jaargemiddelde van 40 (μg/m3). Daarnaast mag het daggemiddelde jaarlijks maximaal 35 keer hoger zijn dan 50 (μg/m3).

Fijn stof (PM2.5)

De dagelijkse concentratie fijn stof (PM2.5) is afhankelijk van het weer. In de steden zijn de concentraties overdag gemiddeld iets hoger dan ’s nachts, vooral door de verkeersbijdrage. PM2.5 is een verzamelnaam voor zwevende, inhaleerbare deeltjes met een maximale doorsnede van 0,0025 millimeter. De wettelijke norm is een jaargemiddelde van 25 (μg/m3). Doordat PM2.5 nog kleiner is dan PM10 kunnen deze deeltjes dieper doordringen in de longen en zijn ze schadelijker voor de gezondheid.

Zwaveldioxide (SO2)

De concentratie zwaveldioxide (SO2) is in het algemeen laag. Deze stof komt vrij bij het verbranden van brandstof door zeeschepen, maar ook bij raffinaderijen en energiecentrales. Maximaal drie keer per jaar mag gemiddeld over één dag de concentratie hoger zijn dan 125 (μg/m3). Als gedurende drie uur de concentratie hoger is dan 500 (μg/m3) zal de bevolking geïnformeerd worden.

Roet

De concentratie zwarte rook is rond de ochtend- en avondspits hoger. Deze stof komt vrij bij het verbranden van brandstof door vrachtauto's, schepen en de industrie. De concentratie zwarte rook is een maat voor het aantal roetdeeltjes in de lucht. Roet is het kleinste deel van fijn stof (PM2.5). Er is nog geen wettelijke norm. Doordat roet nog kleiner is dan PM2.5 kunnen deze deeltjes nog dieper doordringen in de longen en zijn dan ook schadelijker voor de gezondheid.

Koolmonoxide (CO)

De concentratie koolmonoxide (CO) is in de buitenlucht normaal rond de 500 (μg/m3). Deze stofontstaat als er iets verbrandt met te weinig zuurstof. In de buitenlucht is vooral het verkeer een bron van koolmonoxide. De wettelijke norm is 40.000 (μg/m3). Dit niveau wordt in de buitenlucht normaal gesproken niet bereikt.

Benzeen

De concentratie benzeen is normaal zeer laag. De wettelijke norm voor benzeen is een jaargemiddelde van 5 (μg/m3). Bij een daggemiddelde van meer dan 30 (μg/m3) is er volgens de GGD Rotterdam sprake van een mogelijk gezondheidsrisico. Soms worden hogere concentraties gemeten. Het betreft dan meestal een kortdurende situatie en de daggemiddelde waarde zal dan ruim onder de 30 (μg/m3) blijven.

Tolueen

De concentratie tolueen is normaal rond de 5 (μg/m3). Er is geen wettelijke norm voor tolueen. Tolueen lijkt op benzeen, maar is minder gevaarlijk. Verhoogde concentraties kunnen een teken zijn van lekkages bij de industrie of van een verkeerd gebruik van oplosmiddelen.

Xyleen (C8H10)

De concentratie xyleen is normaal rond de 2 (μg/m3). Er is geen wettelijke norm voor xyleen. Xyleen lijkt op benzeen, maar is minder gevaarlijk. Verhoogde concentraties kunnen een teken zijn van lekkages bij de industrie of van een verkeerd gebruik van oplosmiddelen. Net als benzeen en tolueen wordt xyleen ook door het wegverkeer uitgestoten.

Ultra fine particles (UFP)

Ultra fine particles (UFP) staat voor het aantal zeer kleine deeltjes fijn stof per kubieke centimeter (cm3). Ze zijn kleiner dan 0,1 micrometer. Bronnen van UFP zijn o.a. wegverkeer, scheepvaart, luchtvaart, industrie en houtverbranding. Niveaus: in de stad met weinig verkeer ca. 10.000/cm3; met veel verkeer of dicht bij een andere bron tot boven 100.000/cm3. Er zijn geen wettelijke normen voor UFP en op dit moment kan er geen gezondheidskundige betekenis aan worden ontleend.

Waterstofsulfide (H2S)

De concentraties Waterstofsulfide (H2S) zijn over het algemeen heel laag. H2S is een sterk ruikend gas dat het meest gekend is als de oorzaak van de geur van rotte eieren. De concentratie H2S is in het algemeen heel laag. Af en toe zijn de concentraties, vaak in combinatie met Zwaveldioxide (SO2), tijdelijk wat hoger. De oorzaak hiervan is meestal lokale industrie.

Concentratie

De concentratie van een luchtverontreinigende stof wordt uitgedrukt in gewicht per volume lucht. Dat wordt genoteerd als μg/m3 wat wordt uitgesproken als ‘microgram per kubieke meter’. De normen (per stof) zijn ook in deze eenheid weergegeven. Allen UFP wordt bepaald in aantal/cm3.

Smog

Smog is een samentrekking van de Engelse woorden smoke (=rook) en fog (=mist). De term smog wordt tegenwoordig gebruikt om een periode van verhoogde luchtverontreiniging aan te geven. In periodes van smog kunnen acute gezondheidsklachten ontstaan of bestaande klachten verergeren. Dit geldt vooral voor mensen met chronische long- en/of hart- en vaatziekten, ouderen en kinderen en voor mensen die zware inspanning (sport) in de buitenlucht leveren. Klachten kunnen worden voorkomen door de blootstelling aan smog te verminderen. Dit kan door zware inspanning in de buitenlucht te vermijden. Bij smog door ozon kan de blootstelling ook worden verminderd door ’s middags en in de vroege avond binnen te blijven. Op dat moment van de dag zijn de concentraties buiten namelijk het hoogst.

Klassen Luchtkwaliteit

De luchtkwaliteit is ingedeeld in vijf klassen van goed tot zeer slecht. In onderstaande tabel zijn de grenzen weergegeven in microgram per kubieke meter.

Luchtverontreiniging is de vervuiling van de atmosfeer met schadelijke stoffen. Luchtvervuiling schaadt de gezondheid van de mens, de natuur en heeft een invloed op het klimaat en de economie. Geschat wordt dat de gemiddelde Nederlander een jaar korter leeft vanwege de blootstelling aan luchtverontreiniging.

Luchtverontreinigende stoffen komen meestal voor als onderdeel van een mengsel. De gezondheidseffecten zijn vaak een gevolg van blootstelling aan dit mengsel. Hierbij kan meestal geen onderscheid worden gemaakt tussen de effecten van de afzonderlijke stoffen.

De concentratie van een luchtverontreinigende stof wordt uitgedrukt in gewicht per volume lucht. Dat wordt genoteerd als μg/m3 wat wordt uitgesproken als ‘microgram per kubieke meter’. De normen (per stof) zijn ook in deze eenheid weergegeven.


Normen

Voor een overzicht van de belangrijkste normen uit de EU-richtlijnen bezoekt u de website Compendium van de leefomgeving.
Op deze website staat ook een uitleg van gebruikte begrippen in de regelgeving.

Luchtverontreiniging

Luchtverontreiniging is de vervuiling van de atmosfeer met schadelijke stoffen. Luchtvervuiling schaadt de gezondheid van de mens, de natuur en heeft een invloed op het klimaat en de economie. Geschat wordt dat de gemiddelde Nederlander negen maanden korter leeft vanwege de blootstelling aan fijn stof. Luchtverontreinigende stoffen komen meestal voor als onderdeel van een mengsel. De gezondheidseffecten zijn vaak een gevolg van blootstelling aan dit mengsel. Hierbij kan meestal geen onderscheid worden gemaakt tussen de effecten van de afzonderlijke stoffen.

Type stations

De meetstations staan op verschillende soorten locaties:

  • Regionaal – In landelijk gebied, niet in de nabijheid van grote wegen of industrie in de buurt
  • Stadsachtergrond – In stedelijk gebied, maar niet in de nabijheid van drukke wegen of industrie
  • Verkeer – Nabij een drukke weg 
  • Industrie – In de buurt van grote industriële bedrijven

Effect van het weer

Het weer speelt een belangrijke rol in de luchtkwaliteit. Zonnige dagen, in zowel winter als zomer, gaan vaak samen met een slechte(re) luchtkwaliteit. Op die dagen is er meestal sprake van een hogedrukgebied en een zwakke wind vanuit (zuid)oostelijke richting. Hierdoor wordt er verontreinigde lucht vanaf het Europese continent aangevoerd. Vanwege de lage windsnelheid hopen de aangevoerde en lokaal uitgestoten verontreinigingen zich op in de lucht, waardoor hoge concentraties ontstaan. Zonlicht zorgt voor chemische reacties tussen stoffen in de lucht, deze leiden onder meer tot de vorming van ozon.

Het KNMI maakt dagelijks verwachtingen van de luchtkwaliteit. Dit gebeurt met computermodellen die in samenwerking met TNO en RIVM ontwikkeld zijn. Het resultaat van deze berekening wordt getoond onder 'Kaart'.